Fl-artikli preċedenti dwar il-fallimenti sistemiċi li qed jaffettwaw il-Qorti tal-Familja f’Malta taħt l-Imħallef Jacqueline Padovani Grima, enfasizzajt b’mod ċar il-preġudizzji u l-inġustizzji proċedurali li, fil-prattika, jxaqilbu l-miżien kontra l-missirijiet u jittrasformaw tilwimiet ta’ kustodja f’assedji finanzjarji u emozzjonali li jdumu għaddejjin snin. Iżda l-kritika trid tmur aktar fil-fond. Saru diversi allegazzjoni gravi u aktar inkwetanti: in-nuqqas sostanzjali ta’ rispett lejn il-vuċi tat-tfal minorenni maqbudin f’dawn il-proċedimenti.
Għal perjodi twal, ix-xewqat tagħhom jiġu trattati bħala sekondarji, it-talbiet emozzjonali tagħhom jitnaqqsu għal irrilevanza f’forum li, paradossalment, jiddikjara li qed jaġixxi fl-“aħjar interessi” tagħhom. Din mhix ġustizzja; hija forma ta’ negliġenza istituzzjonali li hawn min qed jiddeskriviha bħala krudeltà, u li tqajjem mistoqsijiet serji dwar ir-rwol tal-Ġudikatura f’dan il-qasam.
Il-qafas legali Malti huwa ċar: il-vuċi tat-tfal għandhom jinstemgħu u jiġu kkunsidrati b’mod sensittiv. L-Att dwar il-Protezzjoni tal-Minorenni jistipula b’mod espliċitu li l-fehmiet tal-minorenni għandhom jiġu determinati u riflessi fid-deċiżjonijiet li jolqtuhom. L-istituzzjoni tal-Avukat tat-Tfal teżisti proprju biex tiggarantixxi li dawn il-vuċijiet ma jintilfux fil-konfront bejn l-adulti.
Sa mill-età ta’ 14-il sena, il-liġi Maltija tagħraf ukoll il-fehma tat-tfal f’kwistjonijiet li jaffettwawhom direttament. Dan taħt il-prinċipju suprem fl-interess tagħhom.
Madankollu, fil-prattika, dawn is-salvagwardji jidher li sparixxew. Studju tal-2025 jikkonkludi b’mod allarmanti li s-sistema tal-Qorti tal-Familja qed tonqos milli tisma’ l-vuċi tat-tfal u li taġixxi b’modi li jirriflettu r-realtà ta’ ħajjithom. Tfal involuti f’dawn il-proċeduri jgħidu li qed jiġu esklużi mid-deċiżjonijiet li jiddeterminaw il-futur tagħhom, u jitħallew f’limbu ta’ inċertezza waqt li l-adulti jikkontestaw lil xulxin.
F’każ partikolari tal-2025, il-kustodja esklussiva ngħatat lil wieħed mill-ġenituri, b’aċċess sospiż għall-parti l-oħra mingħajr ma ntalbet il-fehma tat-tifel jew tifla. Mingħajr ma ġew mismugħa. Id-deċiżjoni kienet mibnija fuq fatturi proċedurali, iżda fejn kienet l-analiżi tal-volontà u l-bżonnijiet tat-tifel/tifla?
Każ ieħor tal-2019 juri dinamika simili: ix-xewqat tat-tfal ġew ippreżentati indirettament permezz tal-ġenituri, mingħajr involviment dirett, mingħajr smigħ, mingħajr intervent strutturat tal-Avukat tat-Tfal. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-vuċi tat-tfal mhux vuċi iżda interpretazzjoni.
Dawn mhumiex każijiet iżolati, iżda indikazzjoni ta’ xejra sistemika. Familji affettwati jiddeskrivu proċedimenti estiżi bla bżonn, deċiżjonijiet interim li jdumu bla riżoluzzjoni, u dinamika li tharrax il-konflitt aktar milli tnaqqsu. It-tfal jitħallew mingħajr stabbiltà, mingħajr ċertezza, u mingħajr spazju fejn jinstemgħu b’mod awtentiku.
Fl-istess waqt, hemm allegazzjonijiet persistenti ta’ trattament mhux bilanċjat bejn il-partijiet, fejn dewmien u posponiment proċedurali jikkontribwixxu għal pressjoni finanzjarja u emozzjonali sproporzjonata. Iżda l-aktar realtà inkwetanti tibqa’ din: it-tfal qed jiġu ridotti għal elementi sekondarji f’sistema li suppost tpoġġihom fiċ-ċentru.
Jacqueline Padovani Grima
Il-fatt li Imħallef Padovani Grima għandha karriera twila u storika fil-ġudikatura ma jistax jintuża bħala tarka kontra kritika leġittima. Fi żmien fejn it-trasparenza u l-protezzjoni tat-tfal għandhom ikunu l-pilastri, kull indikazzjoni ta’ indifferenza lejn il-vuċi tagħhom hija falliment tas-sistema.
Is-Sedja tal-Qorti mhix spazju ta’ awtorità unilaterali, iżda forum ta’ bilanċ, ġustizzja u smigħ. U f’dak il-forum, anke l-iżgħar vuċi għandha valur importanti.
Il-mistoqsija finali hija waħda sempliċi iżda urġenti: kemm aktar tfal iridu jsofru fis-skiet qabel ma s-sistema tibda tassew tisma’?
Sadanittant inħeġġeġ lil dawk li esperjenzaw sitwazzjonijiet simili biex ikomplu jaqsmu l-esperjenzi tagħhom, u nappella lill-awtoritajiet kompetenti biex jinvestigaw dawn l-allegazzjonijiet b’mod rigoruż.
Il-ġustizzja li ma tismax lit-tfal mhix ġustizzja. Hija falliment. Hija tradiment.
